(Piet Kaashoek)
Wie weet nog dat spinazie, kaffer,
sjaal en koffie van oorsprong Arabische woorden zijn? Anders is dat voor fatwa, burka,
jihad, en niqab. De
tekstverwerker plaatst meteen
roodgolvende lijntjes onder deze
begrippen. Een kleine bloemlezing van nieuwere Arabische woorden in Nederlandse kranten en hun
gebruik.
In de toptien van veel voorkomende
Arabische woorden in AD, NRC Handelsblad, Het Parool, Trouw en de Volkskrant
staat het begrip jihad, heilige oorlog. Het aantal treffers in één
jaargang komt uit op 636 maal. Het
tweede woord in de rij is fatwa (banvloek), goed voor 109 vindplaatsen. Dankzij Lexis Nexis, de zoekmachine van
de database van PCM-dagbladen, zijn
artikelen met het opgegeven zoekwoord snel te vinden. Uit het overzicht blijkt
dat de spellingvarianten van niqab (niqaab, nikab, nikaab) soms meer voorkomen
dan de basisvorm (niqab).
|
Begrip |
Totaal n= |
AD n= |
NRC Handelsblad n= |
Het Parool n= |
Trouw n= |
de Volkskrant n= |
|
Burka
(sluiergewaad) |
52 |
14 |
5 |
17 |
8 |
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Fatwa (banvloek) |
109 |
8 |
34 |
10 |
35 |
22 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Jihad (heilige
oorlog) |
636 |
75 |
227 |
109 |
19 |
206 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Niqab
(gezichtsluier) |
3 |
0 |
0 |
1 |
0 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Niqaab |
20 |
2 |
11 |
3 |
0 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nikab |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nikaab |
23 |
1 |
5 |
4 |
12 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Shoarma (broodje
warm vlees) |
46 |
8 |
14 |
9 |
6 |
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Qat (roesmiddel)
|
29 |
11 |
4 |
4 |
7 |
3 |
Aan Marlies Philippa, taalkundige en hoofdredacteur
van het Etymologisch woordenboek van het Nederlands, de vraag in
hoeverre zij inschat dat een woord als burka wordt vernederlandst tot
boerka. Philippa: “Een begrip als burka
wordt waarschijnlijk niet vernederlandst. Dat komt omdat het geen essentieel
deel is van onze cultuur. “ In het straatbeeld is amper een burka te bekennen,
om die reden verwacht de taalkundige geen aanpassingen van dat woord. Soms is
het wonderlijk in de taal: een volkomen geaccepteerd woord als cadeau,
afkomstig uit het Frans, behoudt zijn vorm. Philippa: “De Franse spelling van
cadeau is nog steeds gangbaarder dan kado.”
Het woord niqab is een bijzonder geval. Want hoe moet het
nou: niqa(a)b of nika(a)b? Volgens
Philippa zijn er drie vormen van sluiers in de Arabische wereld, elk met een
eigen woord en met spellingvarianten in het Nederlands: hijab (uitspraak /
hiedzjaab/), in het Egyptisch /higaab/, met de g van gate. Bedoeld is de
hoofddoek in allerlei soorten en maten. Dan is er de niqab (uitspraak
/niekaab/), de gezichtsluier. Ten slotte de burqa (uitspraak /boerka/), het
sluiergewaad met het ogenvenstertje.
De Grote Van Dale spelt hijab, niqab steeds met één a. De variant nikab staat het
woordenboek eveneens toe. Begin 2003 kwamen voor het eerst in kranten de vormen niqaab en nikaab voor, omdat sprekers in dat woord
steeds een lange a ( aa) realiseren. De spellingconventie van het Nederlands
verzet zich daartegen, want de andere lange aa’s van Arabische afkomst krijgen
standaard één teken: islam, jihad, imam en koran. Dus: niqab of nikab. Beide
goed.
Krantengebruik
Hoe gebruiken de vijf dagbladen de nieuwere woorden? In
welke context zijn ze in gebruik?
Jihad
Verdonk en Tweede Kamer laten zich gelden in de Volkskrant (081004). “ (…) dat enkele buitenlandse imams in
Nederland oproepen tot deelname aan een jihad (heilige oorlog) tegen het
Westen.” (jihad = negatieve connotatie).
Niqab
Sommige moslima’s zijn zelf schuldig aan segregatie,
volgens NRC Handelsblad (281003). “Echter, hun persoonlijke keuze betekent niet
dat het dragen van een niqaab of hoofddoekje altijd en overal mag.” (niqab =
negatieve connotatie).
Shoarma
In het stuk met de kop Het Amsterdam van Hans Dulfer in Het
Parool (010604) staat: “Zorgvuldig verzwijg ik dat je om twee uur ’s nachts wel
heel erg je best moet doen om ergens een broodje shoarma of andere typisch
Amsterdamse lekkernij te krijgen.”(shoarma = positieve connotatie).
Qat
Reactie op het VVD-standpunt (Tilburg) dat aan qat verslaafde Somaliërs zich in
Nederland moeten thuis voelen, in AD (140904): “Hoe verzinnen ze het. We weten
niet waar we heen moeten met de heroïnehoeren….” (qat = negatieve connotatie).
Een rondgang langs krantenteksten met nieuwere Arabische
woorden leidt tot de conclusie dat zij overwegend in een negatief perspectief
functioneren. Het duurt nog lang voordat qat net zo normaal is als koffie en
dat de niqab dezelfde waardering krijgt als de sjaal.
Met dank aan Marlies Philippa.