Untitled Document

Spelling: groen, wit of bruin?

Per 1 augustus is de groene spelling officieel. Bestuurlijk Nederland en het onderwijs richten zich dan op het nieuwe Groene Boekje , zoals de Woordenlijst Nederlandse Taal wat volks heet. Volgens een van de makers van tegenhanger Het witte boekje , Wim Daniëls, is er dit maal helemaal niet geluisterd naar taalgebruikers. Met rare woordbeelden als gevolg. Media als de Volkskrant, Trouw, NRC Handelsblad , NOS en opiniebladen, zien in ‘wit' hét alternatief voor ‘groen'.
In het vuurrode pamflet Geef de spelling wat speling stelde Jan Renkema 26 varianten voor groene spellingregels voor. Het is meer een bruine spelling geworden: een hapje van ‘rood', een slokje van ‘groen' en een likje van ‘wit'.

Groene spelling
De meest in het oogspringende aanpassing van het Groene Boekje , uitgevoerd door de Nederlandse Taalunie die elke 10 jaar een revisie maakt van de Woordenlijst , is het verdwijnen van de paardebloem-regel. Voortaan: paardenbloem. Verder is flink gesteggeld over (r)appel (en niet: (r)appèl) en ideeëloze (in plaats van ideeënloze).
Voor wie zich snel wil oriënteren op de nieuwe spelling is er de Snel Spel Gids , voor in de binnenzak, gemaakt door de Taaladviesdienst van Onze Taal . Onder meer over het gebruik van kleine letters (nieuw is middeleeuwen, jugendstil) of hoofdletters: Europese Unie; nieuw is Europarlement, naast: eurobiljet.
Er is verder een lijvige Van Dale spelling . De uitgever garandeert dat de lijst actueel en compleet is. Hoe volledig kun je zijn met 231 spellingregels? Proef op de som: C14-loze of C14'loze? Meneer Van Dale geeft antwoord, want bij samenstellingen is een koppelteken wenselijk (regel 74), dus C14-methode, maar volgens regel 82 gebruik je een apostrof bij afgeleide vormen, uiteindelijk dus C14'loze.
In Vraagbaak Nederlands gaat Eric Tiggelaar in op een aantal praktijkvragen over spelling en stijl. Dat schrijven in de journalistiek meer is dan vier zinnen achter elkaar plakken, weet iedereen.
Het meest didactische, remediërende is Handboek Spelling . De auteurs werken van klank, naar lettergreep, naar woord, naar samenstellingen en afleidingen. Intermezzo's als Welke fouten maken we? verlevendigen de tekst.
Ook puzzelaars, jongeren en talenstudenten komen aan hun trekken met omgespelde naslagwerken als de Grote Puzzel Encyclopedie , Juniorwoordenboek Nederlands (8 jaar en ouder), Grote woordenboeken Duits/Engels/ etc.
Wie al dat gezoek in spellinggidsen beu is en wie de groene spelling als norm neemt, kan terecht bij het pc-pakket Omspeller van softwarehuis Polderlands. De tekst wordt ‘automatisch' in de correcte, lees groene spelling overgezet.

Witte spelling
Het witte boekje verschijnt op 16 augustus 2006. Volgens de makers is dit maal rekening gehouden met gewone en met professionele taalgebruikers zoals journalisten, leraren en vertalers. Belangrijkste aanpassing is de vrijheid van de tussen –n. Dus pannekoek of pannenkoek. De taalgebruiker maakt het zelf uit.
Ook (r ) appèl is in ere hersteld. Verder een aantal kwesties die betrekking hebben op kleine letter of hoofdletter: Middeleeuwen, dus met hoofdletters als het om tijdperken gaat. Havoër maakt bij ‘wit' plaats voor havo'er.
Omdat Trouw en de Volkskrant voor de witte spelling hebben gekozen, zijn de nieuwe versies van de stijlboeken in aantocht. Jaap de Berg, de drijvende kracht bij Trouw achter het ‘witte'stijlboek: “We geven in onze nieuwe editie zowel witte als groene spelling. Ik hoop dat er nu eindelijk eens een echt kamerdebat over de spelling wordt gevoerd en geen ondemocratische wijzigingen worden doorgevoerd die op een soort 1-aprilgrap (witte spelling) lijken.”
Bas van Kleef, de motor achter de witte spelling, over het stijlboek van de Volkskrant: “De stiekem ingevoerde 39 regels van het Groene Boekje staan er niet in. Wel vind je twee varianten (wit en groen).” Gevraagd naar het Groot Dictee, dat jaarlijks in de Volkskrant een voorronde kent: “ Natuurlijk gaat dat door. We nemen de zogenaamde onomstreden woorden, die zowel in de witte als in de groene spelling kunnen.”

Bruine spelling
Renkema komt in Geef de spelling wat speling alternatieven voor het strakke keurslijf van de groene spelling: appèl (en niet: appel), coë, coï en coö (en niet co-existentie, naast coördineren), havo'er (en niet: havoër), ideeënloos (en niet: ideeëloos), leaste (en niet: leasete). Middeleeuwen (in plaats van middeleeuwen), reïntegratie (GB geeft re-integratie) en juttenpeer (voor juttepeer) hebben Renkema's voorkeur, waarbij opvalt dat hij aanschurkt tegen de groene spelling, een aantal witte varianten omarmt en soms nieuwe regels bedenkt. Het is anno 2006 treffend wat Battus al in 1995 schreef, namelijk dat onze spelling er een is voor sadomasochisten. Beide spellingen (wit en groen) vinden elkaar hier. Dat kan geen toeval zijn.

Titels
Woordenlijst Nederlandse Taal : Lannoo / Sdu, Tielt / Den Haag, ISBN: 9012105900, verschenen op 15 oktober 2005, € 19,95 (pp.1056)
Het witte boekje : Spectrum, Utrecht, ISBN: 9027439648, te verschijnen op 16 augustus 2006, € 18,50 (pp.656)
Geef de spelling wat speling : Sdu, Den Haag, ISBN: 9012114721, verschenen op 22 mei 2006, € 5,95 (pp.88)
Snel Spel Gids : Sdu, Den Haag, ISBN: 901210548X, verschenen op 10 oktober 2005, € 6,95 (pp.64)
Vraagbaak Nederlands : Sdu, Den Haag, ISBN: 9012108551 , verschenen op 20 oktober 2005, € 19,95, (pp.323)
Handboek spelling : Wolters Plantyn, Mechelen, ISBN: 903018650X, verschenen op 15 oktober 2005, € 27,36 (pp.430).
Van Dale spelling : van Dale, Utrecht, ISBN: 9066489820, verschenen op 20 december 2005, € 19,90, (pp.555), incl. cd-rom (zoeken op klanken mogelijk)
Stijlboek de Volkskrant : Sdu, Den Haag, ISBN: 9012112389 , te verschijnen op 22 augustus, € 14,50 (pp.228)
Trouw Schrijfboek : Maarten Muntinga, Amsterdam, ISBN: 9041706445, te verschijnen op 21 september, € 19,90 (pp.512)
Omspeller : Polderland Language & Speech Technology, Nijmegen, verschenen op 15 mei 2006, netwerkversie kost € 350,-- tot 100 medewerkers, daarboven € 750. Voor een demo: http://poseidon.polderland.nl/landingspaginas/nieuwespelling.htm